Vật Lí 12 - Bài 8 Giao thoa sóng

Vật Lí 12 - Bài 8 Giao thoa sóng

I. Hiện tượng giao thoa của hai sóng mặt nước

1) Thí nghiệm giao thoa sóng mặt nước

  • Gắn hai hòn bi nhỏ vào thanh đàn hồi P và cho chúng chạm mặt nước.
  • Khi thanh dao động, hai hòn bi ở A và B tạo ra trên mặt nước hai hệ sóng lan truyền theo những hình tròn đồng tâm mở rộng dần và đan trộn vào nhau.
  • Khi hình ảnh sóng đã ổn định, trên mặt nước có hai nhóm đường cong cố định: một nhóm có biên độ dao động cực đại xen kẽ với một nhóm khác tại đó mặt nước không dao động (biên độ cực tiểu).
  • Hiện tượng trên gọi là hiện tượng giao thoa của sóng nước.

2) Nguồn kết hợp, sóng kết hợp

  • Nguồn kết hợp: Là hai nguồn dao động cùng phương, cùng tần số, cùng pha hoặc có độ lệch pha không đổi theo thời gian (Δφ = const).
  • Sóng kết hợp: Là hai sóng được tạo ra từ hai nguồn kết hợp.
  • Trên mặt nước có sự lan truyền của hai sóng kết hợp và tại các điểm có sự gặp nhau của hai sóng kết hợp, ta có sự tổng hợp hai sóng.

3) Điều kiện để có giao thoa

  • Điều kiện xảy ra giao thoa là 2 sóng kết hợp gặp nhau và dao động cùng phương.
  • Hai sóng phải là sóng kết hơp: Tức là cùng tần số và có độ lệch pha không đổi theo thời gian.

II. Xây dựng lý thuyết về giao thoa của hai nguồn kết hợp cùng pha

1) Các phương trình sóng do nguồn A và nguồn B truyền tới điểm M

- Xét điểm M cách A và B các đoạn d1; d2 (AB << d1; d2 để có thể coi biên độ các sóng truyền tới M là bằng nhau). Sóng từ A và B truyền đến M với vận tốc v.

Giao thoa sóng

Giao thoa sóng

- Giả sử 2 sóng A và B có cùng phương trình dao động là: u= u= acosωt

- Điểm M cách nguồn A đoạn d1, cách nguồn B đoạn d2

  • Phương trình dao động tại M do sóng A truyền đến là:  u1M = acos(ωt −2πd1λ)
  • Phương trình dao động tại M do sóng B truyền đến là: u2M = acos(ωt −2πd2λ)

2) Độ lệch pha giữa hai sóng kết hợp

 Δφ=∣(−2π d2λ)−(−2π d1λ)∣= 2πλ|d1−d2|

⇔ Δφ = 2πλ|d– d2|

- Trong đó : 

  • d = |d1−d2|: hiệu đường đi của 2 sóng từ 2 nguồn đến điểm đang xét trong vùng giao thoa (m)
  • λ: Bước sóng (m)
  • Δφ: Độ lệch pha của 2 sóng 

3) Phương trình dao động tổng hợp

uM=u1M + u2M = acos(ωt − 2π d1λ) + acos(ωt − 2π d2λ) = Acos(ωt + φ)

  • Biên độ tổng hợp:  A= 2a.∣cos[πλ.(d– d1)]∣
  • Độ lệch pha của 2 sóng tại M:
  • Δφ2πλ.(d– d1)
  •  Pha ban đầu của sóng tại M:
    φ= φ − πλ.(d+ d2)

III. Cực đại và cực tiểu giao thoa

1) Dao động của một điểm trong vùng giao thoa:

  • Cho 2 nguồn S1 và S2 có cùng f, cùng pha
  • Phương trình dao động tại 2 nguồn : u= u= Acosωt = Acos2πtT
  • Xét điểm M cách S1 và S2 một đoạn: d1 = S1M và d2 = S2
  • Coi biên độ bằng nhau và không đổi trong quá trình truyền sóng .
  • Phương trình sóng từ S1 đến M : u1M = Acos2πT (t − d1v) = Acos2π(tTd1v)
  • Phương trình sóng từ S2 đến M :u2M = Acos2πT (t − d2v) = Acos2π(tTd2v)
  • Phương trình Sóng tổng hợp tại M :
  • uM = u1M + u2M = A.[cos2π(tTd1λ) + cos2π(tTd2λ)]
  • u= 2A.cosπ(d1d2)λ.cos2π(tT(d1+d2)λ)
  • Biên độ dao động là: A = 2A.∣cosπ(d2d1)λ

2) Vị trí cực đại và cực tiểu giao thoa

- Vị trí các cực đại giao thoa

(AM)max = 2a ⇔ cos[πλ(d– d1)] = ±1

⇒ πλ(d– d1) = kπ ⇒ d– d= kλ, k∈Z
k = 0 ⇒ d– d= 0 đường cực đại trung tâm.
k = ±1 ⇒ d– d= ±λ đường cực đại bậc 1.
k = ±2 ⇒ d– d= ±2λ đường cực đại bậc 2.

- Ví trí các cực tiểu giao thoa:

(AM)min = 0 ⇔ cos[πλ(d– d1)] = 0
⇒ πλ(d– d1) =( k+12
⇒ d– d= (k′ + 12)λ = (2k′+1)λ2, k′ ∈ Z
- Đường cực tiểu thứ 1

  • k′ = 0 ⇒ d– d12λ
  • k′ = −1 ⇒ d– d= -12λ

- Đường cực tiểu thứ 2

  • k′ = 1 ⇒ d– d32λ
  • k′ = −2 ⇒ d– d= -32λ

- Tóm lại:

d2d1λ  = {kMthuoccucdaibackk+12Mthuoccuctieubac(k+1)

- Suy ra :

  • Hiệu đường đi bằng một số nửa nguyên lần bước sóng
  • Quỹ tích các điểm này là những đường Hypebol có 2 tiêu điểm là  S1 và S2 gọi là những vân giao thoa cực tiểu.

IV. Kết luận về giao thoa của hai sóng kết hợp

Giao thoa sóng là sự gặp nhau của hai hay nhiều sóng kết hợp trong không gian, trong đó có những điểm cố định mà tại đó biên độ sóng được tăng cường hay giảm bớt.

Related posts:

Đăng nhận xét

Mới hơn Cũ hơn

Recent in Sports

Photography

Discuss

×Close
Icon-Zalo Zalo Icon-Messager Messenger Icon-Youtube Youtube Icon-Instagram Tiktok